221-220-221
pon.-pt. 8.00-20.00 sb. 9.00-17.00
kontakt@moneyman.pl

Gospodarka centralnie planowana

14 September, 2017 2

Gospodarka może rozwijać się w oparciu o różne systemy. Jednym z nich jest gospodarka centralnie planowana, która stoi w opozycji do gospodarki rynkowej. Czym ona jest, jakie są jej wady i zalety, i czy była kiedykolwiek stosowana w Polsce?

Pojęcie gospodarki centralnie planowanej

Gospodarka centralnie planowana, kierowana jest ściśle przez państwo. Wytyczne rządzących są najbardziej istotne dla jej funkcjonowania i rozwoju. Władze konstruują kilkuletnie plany i założenia, na których ma się opierać rozwój gospodarki. To państwo w takim przypadku sprawuje pełną kontrolę nad rynkiem. Plan rozwoju zawiera wszystkie informacje dotyczące ilości i rodzaju produkowanych dóbr oraz o tym, kto ma być ich docelowym odbiorcą. W państwie z gospodarką centralnie planowaną wyklucza się istnienie prywatnych przedsiębiorstw, a jeśli są one dopuszczone do funkcjonowania, to mają mocne ograniczenia ze strony państwa.

Najbardziej popularna gospodarka centralnie planowana znana jest z krajów o ustrojach socjalistycznych. Była również stosowana w powojennej Polsce.

Wady i zalety gospodarki centralnie planowanej

Podstawową korzyścią w stosowaniu tego rodzaju gospodarki w danym kraju jest całkowite wykluczenie problemu bezrobocia. Bez przeszkód może przebiegać proces industrializacji, ponieważ koszty inwestycyjne pokrywane są z kapitału państwowego. Możliwe jest przy tym koncentrowanie ograniczonych zasobów na cele, które państwo uznaje za priorytetowe. Cechą charakterystyczną gospodarki centralnie planowanej jest monocentryczny ład społeczny.

Niestety system ten nie jest wolny od wad. Istnieje zagrożenie nieracjonalnej alokacji zasobów gospodarczych. Nie występuje tu równowaga rynkowa, a gospodarkę cechuje niska elastyczność. W gospodarce centralnie planowanej występuje nieefektywny system motywacyjny i nie ma jakiejkolwiek dyscypliny finansowej w przedsiębiorstwach. Zanika przez to przedsiębiorczość i trudno jest określić, kto odpowiada w firmach za podejmowane decyzje, zwłaszcza te o oddziaływaniu negatywnym. Społeczeństwo nie ma w praktyce żadnego wpływu na to, co dzieje się w gospodarce. Wszelkie wyższe stanowiska kierownicze w przedsiębiorstwach są obejmowane przez osoby, które ściśle związane są z partią rządzącą. Gospodarka centralnie planowana ogranicza konkurencję na rynku, o ile w ogóle ją dopuszcza.

Gospodarka centralnie planowana w Polsce

W naszym kraju gospodarka centralnie planowana została wprowadzona po zakończeniu II wojny światowej, a zniesiono ją w wyniku przemian gospodarczych w 1989 roku. Głównym zadaniem stawianym przed nią było zniesienie różnic, jakie występowały pomiędzy poszczególnymi grupami społecznymi w Polsce. Po wprowadzeniu gospodarki tego typu w kraju znacjonalizowano wszystkie przedsiębiorstwa, fabryki, kopalnie czy sklepy. Była sterowana przez władze i ich plan gospodarczy, często pozostający w całkowitym oderwaniu od potrzeb rynkowych.

Efektem gospodarki centralnie planowanej w Polsce była hiperinflacja, którą zdławiono ostatecznie pakietem reform, znanym pod nazwą plan Balcerowicza.

Gospodarka centralnie planowana a gospodarka rynkowa

O ile w gospodarce rynkowej stosowane są prawa popytu i podaży i dąży się do równowagi rynkowej, o tyle w gospodarce centralnie planowanej równowaga ta nie jest istotna. Dlatego taka gospodarka jest zaprzeczeniem idei wolnego rynku i kapitalizmu.